آموزش نماز
آموزش نماز، گام به گام
راهنمای واضح و مبتدیپسند برای نماز روزانه مسلمانان — از آماده شدن تا کلمات پایانی. هر مرحله نشان میدهد که چه کاری انجام دهید، چه بگویید و چه معنایی دارد، تا هر کسی بتواند آن را دنبال کند.
این یک راهنمای ساده و کلی برای نمازهای یومیه است که معمولاً در سنت اهل سنت آموزش داده میشود. جزئیات کوچک بین مکاتب فکری متفاوت است. برای هر چیزی که مطمئن نیستید، مستقیماً از یک معلم محلی آگاه بیاموزید.
آماده شوید
نماز یک عبادت کوتاه و ساختاریافته است که مسلمانان پنج بار در روز آن را انجام میدهند. سه کار ساده شما را برای شروع آماده میکند.

با وضو خود را پاک کنید
قبل از نماز، وضو بگیرید: دستهای خود را بشویید، دهان و بینی خود را آب بکشید، صورت خود را بشویید، دستهای خود را تا آرنج بشویید، سر خود را مسح کنید و پاهای خود را تا مچ بشویید. اگر از قبل در حالت طهارت هستید، میتوانید بلافاصله نماز بخوانید.

لباس مناسب بپوشید و مکانی تمیز پیدا کنید
بدن خود را به طور مناسب بپوشانید و مکانی تمیز و آرام برای نماز انتخاب کنید. سجاده مفید است اما ضروری نیست — هر سطح تمیزی کافی است.

رو به قبله شوید
رو به قبله شوید — جهت کعبه در مکه. اگر مطمئن نیستید، از قطبنما یا اپلیکیشن قبلهیاب برای یافتن آن استفاده کنید.
نماز، گام به گام
با تکبیر افتتاحیه شروع کنید
صاف بایستید و رو به قبله کنید. نیت نماز را در قلب خود داشته باشید — این نیت بیصدا است و نباید به زبان آورده شود. دستهای خود را تا گوشها یا شانهها بالا ببرید و تکبیر افتتاحیه را بگویید. سپس دست راست خود را روی دست چپ روی سینه قرار دهید.
اللَّهُ أَكْبَرُ
Allāhu akbar
“خداوند بزرگترین است.”

با کلمات ستایش آغاز کنید (استفتاح)
پیش از شروع قرائت، با دعای افتتاح (دعاء الاستفتاح) به آرامی الله را ستایش کنید. این دعا یک بار، در همان ابتدای نماز گفته میشود:
سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، وَتَبَارَكَ اسْمُكَ، وَتَعَالَىٰ جَدُّكَ، وَلَا إِلَٰهَ غَيْرُكَ
Subḥānaka-llāhumma wa biḥamdik, wa tabāraka-smuk, wa taʿālā jadduk, wa lā ilāha ghayruk
“پاک و منزهی تو ای الله، و ستایش از آن توست. نامت پربرکت است، و عظمتت والا. هیچ معبودی جز تو نیست.”
قرائت در حالت ایستاده (قیام)
در حالی که دستهایتان را روی هم گذاشتهاید، ابتدا به الله پناه ببرید (کلمات زیر). سپس، با بسمالله شروع کرده، سوره فاتحه — سوره آغازین، که در هر واحد از هر نماز خوانده میشود — را تلاوت کنید و در پایان آن «آمین» بگویید. فقط در دو واحد اول، پس از فاتحه، یک بخش کوتاه دیگر از قرآن را بخوانید.
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ
Aʿūdhu billāhi mina-sh-shayṭāni-r-rajīm
“به الله پناه میبرم از شیطان رانده شده.”

رکوع کنید (رکوع)
«الله اکبر» بگویید و به جلو خم شوید، دستهای خود را روی زانوها قرار دهید در حالی که کمرتان صاف و چشمانتان به سمت محل سجده است. در حین رکوع، این کلمات را سه بار تکرار کنید:
سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ
Subḥāna Rabbiya-l-ʿAẓīm
“پاک و منزه است پروردگار بزرگ من.”

بلند شدن و صاف ایستادن (اعتدال)
از رکوع بلند شوید تا کاملاً صاف و بیحرکت بایستید. هنگام بلند شدن، عبارت اول را بگویید؛ پس از ایستادن، عبارت دوم را بگویید:
سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ، رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ
Samiʿa-llāhu liman ḥamidah, Rabbanā wa laka-l-ḥamd
“خداوند میشنود هر که او را ستایش کند. پروردگارا، ستایش مخصوص توست.”

سجده کنید (سجود)
«الله اکبر» بگویید و به سجده بروید به طوری که هفت قسمت از بدنتان زمین را لمس کند: پیشانی و بینی، هر دو کف دست، هر دو زانو، و انگشتان هر دو پا. در حین سجده، این کلمات را سه بار تکرار کنید:
سُبْحَانَ رَبِّيَ الْأَعْلَىٰ
Subḥāna Rabbiya-l-Aʿlā
“پاک و منزه است پروردگار بلندمرتبه من.”

لحظهای بین دو سجده نشستن (جلسه)
«الله اکبر» بگویید، از سجده بلند شوید و لحظهای آرام و راست بنشینید و بگویید:
رَبِّ اغْفِرْ لِي
Rabbi-ghfir lī
“پروردگارا، مرا ببخش.”

دوباره سجده کنید و رکعت را کامل کنید
«الله اکبر» بگویید و برای بار دوم سجده کنید، دقیقاً همانند قبل، و همان کلمات تسبیح را تکرار کنید. وقتی بلند میشوید، یک رکعت کامل از نماز را به پایان رساندهاید — اکنون دوباره بایستید تا رکعت بعدی را شروع کنید.
تکبیرة الاحرام (مرحله ۱) و دعای افتتاح (مرحله ۲) یک بار، در همان ابتدا گفته میشوند. از ایستادن برای قرائت (مرحله ۳) تا سجده دوم (مرحله ۸)، این حرکات یک رکعت — یک واحد نماز — را تشکیل میدهند که بسته به نماز، آن را دو، سه یا چهار بار تکرار میکنید. برای تعداد واحدهای مورد نیاز هر نماز، جدول پایینتر را ببینید.
در نمازهای سه یا چهار رکعتی، پس از رکعت دوم برای تشهد اول (میانی) نیز برای مدت کوتاهی مینشینید. در این نشست میانی فقط تشهد (التحیات، که در زیر نشان داده شده است) را میخوانید، سپس با گفتن «الله اکبر» بلند میشوید تا رکعت(های) باقیمانده را بخوانید. درود بر پیامبر ﷺ و سلام پایانی فقط در نشست نهایی اضافه میشوند.
پایان دادن به نماز
پس از آخرین سجده رکعت پایانی، بنشینید و این مراحل پایانی را به ترتیب کامل کنید — تشهد، درود بر پیامبر ﷺ، یک دعای پایانی، و در نهایت سلامی که نماز را به پایان میرساند.
برای تشهد بنشینید
پس از سجده دوم بنشینید و تشهد — شهادت ایمان — را بخوانید. هنگامی که به کلمات «الا الله» میرسید، مرسوم است که انگشت اشاره دست راست خود را بالا ببرید. این تشهد را در هر نشست، از جمله نشست میانی نمازهای طولانیتر، میخوانید.
التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ، السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ، السَّلَامُ عَلَيْنَا وَعَلَىٰ عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ
At-taḥiyyātu lillāhi wa-ṣ-ṣalawātu wa-ṭ-ṭayyibāt. As-salāmu ʿalayka ayyuha-n-nabiyyu wa raḥmatu-llāhi wa barakātuh. As-salāmu ʿalaynā wa ʿalā ʿibādi-llāhi-ṣ-ṣāliḥīn. Ashhadu an lā ilāha illa-llāh, wa ashhadu anna Muḥammadan ʿabduhu wa rasūluh.
“تمام درودها، نمازها و نیکیها از آنِ خداست. سلام بر تو ای پیامبر، و رحمت و برکات خدا بر تو باد. سلام بر ما و بر بندگان صالح خدا باد. گواهی میدهم که هیچ معبودی جز الله نیست، و گواهی میدهم که محمد بنده و فرستاده اوست.”

بر پیامبر ﷺ درود بفرستید
همچنان نشسته، بر پیامبر محمد ﷺ درود بفرستید. این دعا به صلوات ابراهیمیه معروف است:
اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَعَلَىٰ آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا صَلَّيْتَ عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَعَلَىٰ آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ
Allāhumma ṣalli ʿalā Muḥammad wa ʿalā āli Muḥammad, kamā ṣallayta ʿalā Ibrāhīm wa ʿalā āli Ibrāhīm, innaka Ḥamīdun Majīd.
“بارالها، بر محمد و خاندان محمد درود فرست، همانگونه که بر ابراهیم و خاندان ابراهیم درود فرستادی؛ همانا تو ستوده و با شکوهی.”
دعای پایانی (دعا) بخوانید
پیش از سلام پایانی، توصیه میشود که به الله پناه ببرید و سپس هر دعای شخصی (دعا) را که میخواهید، به هر زبانی، انجام دهید. دعایی که پیامبر ﷺ برای این لحظه آموزش دادند، این است:
اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ، وَمِنْ عَذَابِ جَهَنَّمَ، وَمِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ، وَمِنْ شَرِّ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ
Allāhumma innī aʿūdhu bika min ʿadhābi-l-qabr, wa min ʿadhābi jahannam, wa min fitnati-l-maḥyā wa-l-mamāt, wa min sharri fitnati-l-masīḥi-d-dajjāl
“ای الله، من به تو پناه میبرم از عذاب قبر، و از عذاب جهنم، و از فتنه زندگی و مرگ، و از شر فتنه مسیح دجال.”
با سلام (تَسلیم) پایان دهید
برای پایان دادن به نماز، صورت خود را به سمت راست برگردانید و کلمات سلام را بگویید، سپس به سمت چپ برگردانید و آنها را تکرار کنید. این سلام نماز شما را به پایان میرساند.
السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ
As-salāmu ʿalaykum wa raḥmatu-llāh
“سلام و رحمت خدا بر شما باد.”

تعداد رکعات هر نماز چند است؟
هر یک از پنج نماز روزانه تعداد مشخصی رکعت واجب دارد. در اینجا تعداد رکعات هر نماز آورده شده است.
- فجرطلوع فجر2رکعت
- ظهرظهر4رکعت
- عصربعد از ظهر4رکعت
- مغربغروب3رکعت
- عشاشب4رکعت
سوالات متداول
سوالات متداول درباره نماز مسلمانان — از اوقات نماز و وضو تا نماز خواندن در سفر، بیماری یا در حال یادگیری کلمات عربی.
- مسلمانان چند بار در روز نماز میخوانند؟
- مسلمانان هر روز پنج نماز واجب میخوانند: فجر (صبح)، ظهر (نیمروز)، عصر (بعدازظهر)، مغرب (غروب) و عشا (شب). هر کدام دارای یک بازه زمانی مشخص و تعداد ثابتی رکعت هستند و در مجموع یکی از پنج رکن اسلام را تشکیل میدهند.
- اوقات پنج نماز روزانه چه زمانی است؟
- اوقات نماز از خورشید پیروی میکنند: فجر از طلوع واقعی تا طلوع آفتاب، ظهر پس از عبور خورشید از اوج خود، عصر در اواخر بعدازظهر، مغرب بلافاصله پس از غروب آفتاب، و عشا پس از ناپدید شدن شفق. زمانهای دقیق ساعت روزانه بر اساس مکان تغییر میکنند، بنابراین از یک جدول زمانی محلی یا برنامه اوقات نماز استفاده کنید.
- آیا میتوانم نماز را به انگلیسی بخوانم اگر عربی بلد نیستم؟
- قرائتهای اصلی نماز — به ویژه سوره فاتحه — به زبان عربی انجام میشود. در حین یادگیری، از آوانگاری استفاده کنید و معانی را مطالعه کنید، و آنچه را که میتوانید به بهترین نحو تلاوت کنید. دعاهای شخصی خارج از قرائتهای رسمی را میتوان به هر زبانی انجام داد.
- چه چیزهایی وضو را باطل میکند؟
- وضو با استفاده از توالت، خروج باد معده، خواب عمیق و از دست دادن هوشیاری باطل میشود (برخی جزئیات بین مکاتب فقهی متفاوت است). فعالیتهای عادی مانند خوردن، صحبت کردن یا راه رفتن آن را باطل نمیکنند — شما فقط زمانی وضو را تجدید میکنید که چیزی آن را باطل کند.
- آیا باید قبل از هر نماز وضو بگیرم؟
- خیر. یک وضو تا زمانی که چیزی آن را باطل نکند، معتبر میماند، بنابراین میتوانید چندین نماز را با همان وضو بخوانید. فقط در صورتی آن را تکرار میکنید که باطل شده باشد.
- اگر نمازی را از دست دادم چه باید بکنم؟
- اگر ناخواسته یک نماز واجب را از دست دادید، به محض اینکه به یاد آوردید یا توانستید آن را بخوانید — این نماز قضا دقیقاً مانند نماز اصلی، با همان تعداد رکعت، انجام میشود. اگر چندین نماز قضا دارید، در صورت امکان آنها را به ترتیب بخوانید. به تأخیر انداختن عمدی نماز بدون عذر، در اسلام مسئلهای جدی است، بنابراین ایجاد یک برنامه روزانه منظم کمک میکند.
- آیا زنان میتوانند در دوران قاعدگی نماز بخوانند؟
- خیر — زنان در دوران قاعدگی یا خونریزی پس از زایمان، نمازهای پنجگانه روزانه را انجام نمیدهند. آنها ملزم به قضا کردن آن نمازها پس از آن نیستند. نماز پس از پایان خونریزی و انجام غسل (حمام کامل) از سر گرفته میشود.
- آیا زنان متفاوت از مردان نماز میخوانند؟
- کلمات، حرکات و تعداد رکعات برای زنان و مردان یکسان است. تفاوت عملی اصلی در پوشش است — یک زن همه چیز را به جز صورت و دستها میپوشاند — و برخی مکاتب فقهی وضعیتهای کمی فشردهتر را توصیه میکنند. روشی را که توسط مکتب فقهی شما یا یک معلم محلی مورد اعتماد آموزش داده شده است، دنبال کنید.
- آیا میتوانم نشسته یا روی صندلی نماز بخوانم؟
- بله. اگر ایستادن به دلیل بیماری، جراحت یا کهولت سن دشوار است، نشسته نماز بخوانید؛ اگر آن هم ممکن نیست، دراز کشیده نماز بخوانید و رکوع و سجده را با حرکات سر نشان دهید. اسلام فقط آنچه را که از نظر جسمی قادر به انجام آن هستید، طلب میکند — پاداش در صورت وجود نیاز واقعی کاهش نمییابد.
- تفاوت بین رکعات فرض، سنت و نفل چیست؟
- رکعات فرض، واحدهای اجباری هستند که برای صحیح بودن نماز لازمند — تعداد آنها در جدول بالا نشان داده شده است (۲ برای فجر، ۴ برای ظهر و غیره). رکعات سنت، واحدهای اضافی هستند که پیامبر اکرم ﷺ به طور منظم در کنار آنها نماز میخواندند، و نفل نمازهای داوطلبانه اضافی هستند. مبتدیان باید ابتدا بر یادگیری صحیح نماز فرض تمرکز کنند، سپس با راحتتر شدن، واحدهای سنت را اضافه کنند.
- چگونه در سفر نماز بخوانم؟
- در سفر واجد شرایط، نمازهای چهار رکعتی (ظهر، عصر و عشا) ممکن است به دو رکعت (قصر) کوتاه شوند. بسیاری از علما همچنین اجازه میدهند که نماز ظهر با عصر و مغرب با عشا در زمانهای مجاز جمع شوند. نماز فجر و مغرب طول معمول خود را حفظ میکنند. مسافت و قوانین جمع کردن را با مکتب فقهی خود یا یک معلم محلی تأیید کنید.
- اگر در حین نماز اشتباه کردم چه کنم؟
- اشتباهات جزئی نماز را باطل نمیکند — آنها را اصلاح کرده و ادامه دهید. اگر یک مرحله را فراموش کردید یا تعداد رکعات را از دست دادید، نماز را کامل کرده و دو سجده اضافی (سجده سهو) برای جبران اشتباه انجام دهید. خداوند مهربان است و اشتباهات صادقانه تلاش شما را در حین یادگیری باطل نمیکند.
- اگر به جهت اشتباه نماز خواندم چه میشود؟
- اگر با تلاش صادقانه برای یافتن قبله از قطبنما یا اپلیکیشن استفاده کردید اما بعداً متوجه شدید که اشتباه کردهاید، نماز شما عموماً همچنان معتبر است. اگر در حین نماز متوجه اشتباه شدید، به سمت صحیح برگردید و ادامه دهید. دفعه بعد از یک ابزار قبلهی قابل اعتماد برای کاهش عدم قطعیت استفاده کنید.
- آیا برای نماز خواندن به سجاده نیاز دارم؟
- خیر. هر سطح تمیزی کافی است — یک کف، فرش، چمن یا فضای باز. سجاده صرفاً راهی مناسب برای اطمینان از تمیز و راحت بودن محلی است که در آن نماز میخوانید، اما الزامی نیست.
- آیا میتوان با لاک ناخن نماز خواند؟
- لاک ناخن معمولی یک سد ضد آب ایجاد میکند، بنابراین برای معتبر بودن وضو باید قبل از وضو آن را پاک کرد — آب باید به ناخنها برسد. استفاده از لاک پس از یک وضوی معتبر، آن وضو را باطل نمیکند، بنابراین میتوانید تا زمانی که وضو باطل نشده است، نماز بخوانید. لاکهای ناخن حلال نفوذپذیر در برابر آب نیز به عنوان جایگزین برای کسانی که ترجیح میدهند، وجود دارند.
- نماز خواندن چقدر طول میکشد؟
- یک نماز واجب معمولاً پس از یادگیری مراحل، حدود پنج تا ده دقیقه طول میکشد — نماز فجر کوتاهترین است، در حالی که نمازهای چهار رکعتی کمی بیشتر طول میکشند. مبتدیانی که از روی آوانویسی میخوانند ممکن است کمی بیشتر زمان ببرند. اضافه کردن واحدهای سنت اختیاری یا آیات طولانیتر قرآن، زمان را افزایش میدهد.
- آیا باید همه چیز را قبل از شروع نماز حفظ کنم؟
- خیر — میتوانید یادگیری نماز را در حالی که هنوز در حال حفظ کردن قرائتهای ضروری هستید، شروع کنید. با «الله اکبر» و سوره فاتحه آغاز کنید، سپس عبارات اساسی برای رکوع، سجده و نشستن را اضافه کنید. خواندن از روی آوانویسی روی کارت یا تلفن در حین حفظ کردن بسیار رایج است. بهتر است ناقص نماز بخوانید و بهبود یابید تا اینکه منتظر بمانید تا همه چیز را حفظ کنید.
- چگونه برای نماز نیت کنم؟
- نیت قبل از گفتن تکبیرةالاحرام، بیصدا در قلب شما انجام میشود — شما صرفاً میدانید که کدام نماز را میخواهید بخوانید (به عنوان مثال، فرض نماز عشا). نیت با صدای بلند گفته نمیشود و نیازی به فرمول خاصی به زبان عربی ندارد. یک نیت واضح و صادقانه در ذهن شما کافی است.
- آیا نماز جمعه با نماز ظهر متفاوت است؟
- بله. در روزهای جمعه، مردان مسلمانی که قادر به شرکت هستند، نماز ظهر را با نماز جمعه جایگزین میکنند که شامل خطبه و نماز جماعت است، معمولاً دو رکعت. زنان، مسافران و کسانی که قادر به شرکت نیستند، میتوانند نماز ظهر را به طور معمول در خانه بخوانند. نماز جمعه یک واجب هفتگی اجتماعی برای مردان واجد شرایط است، نه یک نماز پنجم روزانه جداگانه.
- تیمم چیست و چه زمانی باید از آن استفاده کنم؟
- تیمم تطهیر خشکی است که با زدن دست بر خاک پاک (یا غبار) و مسح صورت و دستها انجام میشود، زمانی که آب در دسترس نیست، استفاده از آن ایمن نیست، یا باعث ضرر میشود. تیمم برای آن وقت نماز جای وضو (یا غسل) را میگیرد. هنگامی که آب دوباره در دسترس قرار گرفت، برای نمازهای بعدی باید وضوی عادی انجام شود.
- کدام نمازها با صدای بلند و کدام آهسته خوانده میشوند؟
- در نماز جماعت، امام در نماز فجر و در دو رکعت اول مغرب و عشا با صدای بلند قرائت میکند؛ نمازهای ظهر و عصر آهسته خوانده میشوند. هنگام نماز خواندن به تنهایی، همین الگو معمولاً رعایت میشود، اگرچه مکاتب فقهی در مورد اینکه یک فرد تنها تا چه حد باید صدای خود را بلند کند، متفاوت هستند.
- چگونه در محل کار یا مدرسه نماز بخوانم؟
- میتوانید در هر فضای تمیز و آرامی در محل کار یا مدرسه نماز بخوانید — یک دفتر خالی، یک اتاق بینادیان، یا یک گوشه آرام. یک نماز معمولاً فقط پنج تا ده دقیقه طول میکشد. بسیاری از کارفرمایان و مدارس در صورت درخواست شما، یک استراحت کوتاه برای نماز را فراهم میکنند.